Oršabanki ķslenskrar mįlstöšvar
          

Leit
Oršasöfn
Um oršabankann
Hafšu samband

   
Innskrįning

Oršabankinn er ķ eigu Ķslenskrar mįlstöšvar. Hann hefur aš geyma sérhęfšan hugbśnaš fyrir skrįningu og birtingu oršasafna. Höfundar fį ašgang aš skrįningarkerfi til žess aš vinna aš söfnum sķnum og bętast žau sķšan ķ hóp annarra oršasafna sem almennir notendur oršabankans geta leitaš ķ. Ķslensk mįlstöš gerir samning viš höfunda oršasafna um aš žeir fįi endurgjaldslausan ašgang aš skrįningarkerfinu gegn žvķ aš mįlstöšin megi birta oršasöfnin ķ oršabankanum į Netinu. Höfundar hafa eftir sem įšur allan rétt til verka sinna og geta birt žau hvar og hvenęr sem žeir vilja.

AŠDRAGANDI
Į fundi Ķslenskrar mįlnefndar meš oršanefndum 22. nóvember 1979 kom fyrst fram hugmynd um ķslenskan oršabanka eša ķšoršabanka. Ķslensk mįlnefnd hlutašist til um aš koma į fót undirbśningsnefnd um slķkan oršabanka žegar įriš 1980 og hefur veriš hugaš aš gerš hans meš hléum allar götur sķšan. Fyrsti undirbśningur oršabanka var ķ žvķ fólginn aš gera sér grein fyrir efnisatrišum ķšoršasafna og tölvuskrįningu žeirra meš vélręna śrvinnslu ķ huga. Öll oršasöfn, sem unniš hefur veriš aš į vegum mįlnefndarinnar sjįlfrar eša ķ hśsakynnum Ķslenskrar mįlstöšvar, hafa veriš tölvuskrįš eftir sérstöku kerfi ķ žessu skyni. Ķ Reglugerš um Ķslenska mįlnefnd og starfsemi Ķslenskrar mįlstöšvar, nr. 159/1987, segir ķ 7. gr.: ,,Mįlstöšin skal fylgjast meš žróun ķšoršabanka ķ öšrum löndum, undirbśa slķkan banka hér og sjį um rekstur hans.“ Żmsar įstęšur töfšu og torveldušu samfellda žróun hugmyndarinnar um oršabanka en meš tilkomu Netsins varš til muna einfaldara tęknilega aš hrinda verkefninu ķ framkvęmd žannig aš öll fyrirtęki, stofnanir og einstaklingar, hvar sem er ķ heiminum, gętu nżtt sér slķkan oršabanka į Veraldarvefnum. Skrišur komst į mįliš žegar ķslensk mįlnefnd hlaut žriggja milljóna króna styrk śr Lżšveldissjóši 1995 til aš undirbśa ķšoršabanka og žriggja milljóna króna styrk śr sama sjóši til žjónustu viš žżšendur. Styrkir žessir įttu aš greišast į žremur įrum. Einn starfsmašur var rįšinn til Ķslenskrar mįlstöšvar ķ október 1995 til aš sinna žessum verkefnum. Verkefnin tvö eru efnislega samtvinnuš enda lķtur mįlstöšin svo į aš oršabanki į tölvuneti geti veriš žżšendum ómetanlegt hjįlpartęki. Įriš 1996 fékk Ķslensk mįlstöš aš auki einnar milljónar króna styrk śr Mįlręktarsjóši til aš hanna tölvukerfi fyrir oršabankann og įriš 1997 fékkst 400 žśs. kr. styrkur śr sama sjóši sem m.a. mįtti nota til aš fęra oršasöfn milli tölvukerfa. Verkefniš naut jafnframt góšs af nżjum tölvubśnaši sem mįlstöšin eignašist 1994. Žaš var gjöf frį Mjólkursamsölunni ķ Reykjavķk sem hafši įkvešiš aš verja hluta af auglżsingafé sķnu til aš styrkja ķslenska mįlrękt į žennan hįtt.
Samkvęmt samningi viš tungutękniverkefni į vegum menntamįlarįšuneytisins fékk Ķslensk mįlstöš styrk śr tungutęknisjóši 2003-2004 til aš endurforrita oršabankann.

Oršabanki Ķslenskrar mįlstöšvar var opnašur į Vefnum 15. nóvember 1997, ķ tengslum viš dag ķslenskrar tungu, nįnast réttum 18 įrum eftir aš hugmyndin um ķšoršabanka kom fyrst fram į fundi mįlnefndarinnar meš oršanefndunum. Į žeim fundi hugsušu menn sér aš bankinn yrši geymdur ķ mišlęgri tölvu meš nettengdum ašgangi um śtstöšvar. Sķšan hefur oršiš tęknibylting ķ tölvuheiminum. Žrįtt fyrir žaš er žessi hugmynd um skipulag bankans eins ķ grundvallaratrišum. Munurinn er sį aš tölvunetiš er margfalt stęrra og śtstöšvarnar fleiri žvķ aš mišlęga tölvan er tengd Netinu.

TILGANGUR ORŠABANKA OG NOTENDUR HANS
Eitt af hlutverkum oršabanka er aš samręma oršanotkun innan skyldra og óskyldra greina. Hann į aš safna fręšiheitum og sameina žau žannig aš ekki séu į kreiki mörg heiti um sama fyrirbęriš. Oršabanki Ķslenskrar mįlstöšvar sinnir žessu hlutverki. Hann getur veitt yfirsżn yfir ķslenskan ķšoršaforša og nżyrši śr almennu mįli, sem eru efst į baugi, og stušlaš meš žvķ aš auknu samręmi bęši ķ oršanotkun og skilgreiningum. Auk žess veitir hann ašgang aš ķslenskum žżšingum į erlendum ķšoršum, og jafnframt žvķ ašgang aš hugtakaskilgreiningum ķšorša į ķslensku og fleiri tungumįlum. Oršabankinn getur žvķ gagnast vel öllum žeim sem fjalla um sérfręšileg efni, žżšendum, kennurum, nemendum, fjölmišlafólki, opinberum stofnunum, fyrirtękjum svo og hvers kyns įhugafólki, og sķšast en ekki sķst oršabókarhöfundum žar sem hann er sérstaklega ętlašur til oršabókasmķša.

Oršabankinn er lķka langžrįšur vettvangur oršanefnda og annarra oršabókarhöfunda til aš bera saman bękur sķnar. Ķ honum fęst góš yfirsżn yfir merkingarsviš žess flettioršs sem leitaš er aš hverju sinni. Ef flettioršiš er aš finna ķ fleiri en einu safni eša merkingarsviš žess eru fleiri en eitt koma žęr upplżsingar fram į skjįnum žvķ aš hęgt er aš leita ķ öllum söfnum bankans samtķmis. Žetta aušveldar žeim, sem eru aš bśa til ķšoršasöfn, aš įtta sig į žeim ķslenska ķšoršaforša sem fyrir er ķ żmsum greinum. Žeir geta jafnframt séš hvort merking oršanna, sem žeir eru aš fįst viš hverju sinni, skarast viš merkingu einhverra flettiorša ķ bankanum.

Oršabankinn er į Vefnum og žar af leišandi getur fólk um allan heim flett upp ķ söfnunum. Mörg hver eru meš žżšingum į fleiri en einu tungumįli, auk ķslensku, og ekkert er žvķ til fyrirstöšu aš śtlendingar geti nżtt sér žau. Fólk um allan heim getur lķka nżtt sér vinnsluhluta bankans. Žaš er hęgt aš bśa til ķšoršasöfn, t.d. ķ samvinnu viš erlendar ķšoršanefndir og sameinast um vinnusvęši ķ vinnsluhlutanum žar sem hver gęti skrįš upplżsingar į sķnu tungumįli ķ bankann.

REKSTUR
Ķslensk mįlstöš annast oršabankann og fellur starfsemin undir verksviš ķšoršadeildar mįlstöšvarinnar. Ókeypis ašgangur var aš bankanum ķ tęplega eitt įr frį opnun hans en gjaldtaka hófst 15. október 1998. Gjaldtöku var aflétt 3. janśar 2001 og ašgangur er öllum frjįls.

INNRA SKIPULAG ORŠABANKANS
Skipulag oršabankans er mišaš viš aš efniš ķ honum margfaldist og verši sķfellt fjölbreytilegra. Bankinn skiptist ķ tvo meginhluta, vinnsluhluta og birtingarhluta.

Almennir notendur hafa engan ašgang aš vinnsluhluta oršabankans. Žar er efninu safnaš saman til śrvinnslu, bęši oršasöfnum ķ frumvinnslu og söfnum ķ endurskošun. Vinnsluhlutinn skiptist ķ mismunandi svęši sem hvert og eitt tilheyrir höfundi tiltekins oršasafns (einstaklingi eša t.d. oršanefnd) og engum öšrum. Oršabankastjóri ķ Ķslenskri mįlstöš hefur raunar lesašgang aš vinnsluhlutanum ķ eftirlitsskyni en ašeins sérfręšingur ķ viškomandi grein, höfundur oršasafnsins, getur breytt žvķ. Žegar vinnu viš gerš oršasafns lżkur flytur oršabankastjóri žaš ķ birtingarhlutann; raunar er unnt aš birta einstaka hluta oršasafns jafnóšum og žeir eru tilbśnir (žannig mį m.a. kynna nż orš fyrr en tķškast viš hefšbunda (bóka)śtgįfu).

Birtingarhluti oršabankans er hinn sżnilegi oršabanki, ž.e. sį hluti bankans sem almennir notendur hafa ašgang aš. Meš skjótvirku leitarkerfi mį finna žar ķslensk eša erlend orš, ķ einu eša fleiri oršasöfnum ķ einu, fį margs konar upplżsingar um hvert flettiorš, bęši į ķslensku og žeim tungumįlum öšrum sem um ręšir.